میانگین ۵ ساله نرخ بازده اسناد خزانه اسلامی (اخزا) | محاسبه نرخ بدون ریسک ۱۴۰۴
نرخ بدون ریسک: عددی که پایه تمام تحلیلهای اقتصادی است
اگر طرح توجیهی مینویسید، گزارش امکانسنجی تهیه میکنید یا ارزشگذاری پروژه انجام میدهید، یک عدد هست که بدون آن هیچ محاسبهای معتبر نیست: نرخ بازده بدون ریسک.
بر اساس آخرین بخشنامهها و آییننامههای دولت و سازمان برنامه و بودجه، نرخ بازده مورد انتظار در مدل مالی باید برابر میانگین ۵ ساله نرخ بازده اسناد خزانه اسلامی به اضافه ریسک پروژه باشد.
ما این عدد را بر اساس ۱۴,۷۷۵ داده واقعی از بازار محاسبه کردهایم.
📊 نیاز به تدوین طرح توجیهی یا گزارش امکانسنجی با نرخهای بهروز دارید؟
مشاوره تخصصی تأمین مالی و مطالعات اقتصادی
📞 ۰۹۰۰۲۲۲۱۹۱۰ | 🌐 aeaecorp.irمبنای قانونی: چرا این نرخ مهم است؟
📜 مستند قانونی
آییننامه اجرایی بندهای الف و ب ماده ۳۵ و ماده ۴۰ قانون تأمین مالی تولید و زیرساختها
بند ث ماده ۲۰ قانون برنامه ۵ ساله هفتم پیشرفت
الزام: نرخ بازده مورد انتظار در مدل مالی باید برابر میانگین ۵ ساله نرخ بازده اسناد خزانه اسلامی در بورس اوراق بهادار + ریسک پروژه باشد.
به عبارت دیگر، اگر شما در حال تهیه طرح توجیهی، گزارش امکانسنجی یا مدل مالی مشارکتپذیری هستید، استفاده از این نرخ بهعنوان مبنا الزامی است.
نرخ بهره بدون ریسک چیست؟
نرخ بدون ریسک (Risk-Free Rate) بازدهیای است که سرمایهگذار میتواند با حداقل ریسک ممکن به دست آورد. در تئوری مالی، هیچ دارایی کاملاً بدون ریسک وجود ندارد، اما در عمل از داراییهایی با کمترین ریسک بهعنوان تقریب استفاده میشود.
📌 در بازار سرمایه ایران، بازده اسناد خزانه اسلامی (اخزا) بهعنوان بهترین تقریب از نرخ بدون ریسک پذیرفته میشود. دلیل: این اوراق بدهی دولت ایران هستند و احتمال نکول (عدم بازپرداخت) آنها نسبت به سایر گزینهها بسیار پایینتر است.
چرا اخزا بهترین معیار نرخ بدون ریسک است؟
- بدهی دولت: پشتوانه دولت جمهوری اسلامی ایران
- قابلیت معامله: در بازار سرمایه معامله میشود
- نرخ بازار: حاصل عرضه و تقاضا (نه نرخ دستوری)
- تصویر واقعبینانه: نشاندهنده هزینه واقعی پول در اقتصاد
- ریسک نکول (عدم بازپرداخت) بسیار پایین
اسناد خزانه اسلامی (اخزا) چیست؟
اسناد خزانه اسلامی (اخزا) اوراق بهادار بانام هستند که دولت برای تسویه بدهیهای خود بابت طرحهای تملک داراییهای سرمایهای (عمدتاً پروژههای عمرانی و زیرساختی) با قیمت اسمی مشخص و سررسید معین، مستقیماً به طلبکاران غیردولتی (عمدتاً پیمانکاران) واگذار میکند.
این اوراق سپس توسط طلبکاران در بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران به عموم سرمایهگذاران فروخته میشود.
| ویژگی | جزئیات |
|---|---|
| نام رسمی | اسناد خزانه اسلامی (اخزا) |
| صادرکننده | دولت جمهوری اسلامی ایران |
| هدف صدور | تسویه بدهیهای دولت به پیمانکاران |
| نوع اوراق | بانام |
| بازار معاملاتی | بازار ابزارهای نوین مالی فرابورس ایران |
| نرخ بازده | حاصل عرضه و تقاضا در بازار (غیردستوری) |
| ریسک نکول (عدم بازپرداخت) | بسیار پایین (بدهی دولت) |
| کاربرد اصلی | معیار نرخ بدون ریسک در تحلیلهای مالی |
⚠️ نکته مهم: هر نماد اخزا سررسید متفاوتی دارد و نرخ بازده آن بسته به زمان باقیمانده تا سررسید و شرایط نقدشوندگی بازار تغییر میکند. به همین دلیل، میانگینگیری از بازده چند اخزا با سررسیدهای مختلف یک عدد نماینده از سطح عمومی نرخهای بدون ریسک ارائه میدهد و نوسانات موردی را تعدیل میکند.
نرخ بازده تا سررسید (YTM) چیست؟
اجزای محاسبه YTM
- قیمت خرید اوراق: قیمتی که سرمایهگذار اوراق را در بازار خریداری میکند
- پرداختهای دورهای (کوپن): سودهای دورهای پرداختی
- مبلغ پرداختی در سررسید: معمولاً برابر با ارزش اسمی اوراق
📊 نیاز به محاسبه نرخ بازده برای طرح توجیهی دارید؟
تیم تحلیل اقتصاد آریا با دادههای بهروز، مدل مالی حرفهای برای پروژه شما تدوین میکند.
📞 ۰۹۰۰۲۲۲۱۹۱۰ 🌐 aeaecorp.irچرا نرخ بدون ریسک در سالهای اخیر افزایش یافته؟
افزایش میانگین نرخ بدون ریسک، ریشه در چند عامل ساختاری در اقتصاد ایران دارد:
| عامل | توضیح |
|---|---|
| انتظارات تورمی بالا | فعالان اقتصادی انتظار رشد سریع قیمتها دارند و حاضر نیستند منابع را با نرخ پایین در داراییهای کمریسک نگه دارند |
| تداوم تورم بالا | تورم مستمر باعث افزایش بازده مورد انتظار از اوراق خزانه شده |
| ناترازیهای بودجهای | کسری مزمن بودجه و نیاز مداوم دولت به تأمین مالی از بازار بدهی |
| ریسکهای سیاسی | نااطمینانیهای سیاسی داخلی و بینالمللی |
| ریسکهای اقتصادی | تحریمها، نوسانات ارزی و عدم ثبات اقتصاد کلان |
📌 روند کلی: میانگین نرخ بدون ریسک پس از ثبت کف حدود ۱۴٪ در خرداد ۱۳۹۹، وارد یک مسیر صعودی مستمر شده و این روند نتیجه انباشت عوامل ساختاری فوقالذکر بوده، نه یک شوک مقطعی.
روند تاریخی نرخ بازده اخزا
بازه زمانی: ۲۵/۱۰/۱۳۹۹ الی ۱۱/۱۱/۱۴۰۴
محاسبه میانگین ۵ ساله
| پارامتر | مقدار |
|---|---|
| بازه زمانی | ۲۵/۱۰/۱۳۹۹ الی ۱۱/۱۱/۱۴۰۴ |
| تعداد دادهها | ۱۴,۷۷۵ داده |
| منبع داده | پایگاههای داده بازار سرمایه |
| روش محاسبه | میانگینگیری از YTM اخزاهای مختلف |
| میانگین ۵ ساله نرخ بازده | ۳۱.۷۳٪ |
| نرخ ابتدای دوره (پایان ۱۳۹۹) | ~۲۵٪ |
| نرخ انتهای دوره (پایان ۱۴۰۴) | ~۴۰٪ |
| کف تاریخی | ~۱۴٪ (خرداد ۱۳۹۹) |
📌 نحوه استفاده: این نرخ (۳۱.۷۳٪) حداقل بازده مورد انتظار سرمایهگذاران در ۵ سال گذشته بوده است. برای استفاده در طرح توجیهی و مدل مالی، باید ریسکهای خاص پروژه به این نرخ اضافه شود.
⚠️ فرمول نهایی: نرخ بازده مورد انتظار = میانگین ۵ ساله بازده اخزا (۳۱.۷۳٪) + ریسک خاص پروژه
کاربرد این نرخ در طرحهای توجیهی و مطالعات امکانسنجی
📋 نیاز به تدوین طرح توجیهی یا گزارش مشارکتپذیری با نرخهای قانونی دارید؟
شرکت تحلیل اقتصاد آریا آماده همکاری است.
📞 ۰۹۰۰۲۲۲۱۹۱۰سوالات متداول
برچسبها
نتیجهگیری
میانگین ۵ ساله نرخ بازده اسناد خزانه اسلامی برابر ۳۱.۷۳ درصد محاسبه شده که نشاندهنده حداقل بازده مورد انتظار سرمایهگذاران در بازار ایران طی این دوره است.
روند صعودی این نرخ — از حدود ۲۵٪ در پایان ۱۳۹۹ به حدود ۴۰٪ در پایان ۱۴۰۴ — بیش از هر چیز نشاندهنده افزایش ریسکهای سیاسی و اقتصادی و انتظارات تورمی بالا در اقتصاد ایران است.
برای تمام فعالان اقتصادی که در حال تهیه طرح توجیهی، گزارش امکانسنجی یا مدل مالی مشارکتپذیری هستند، استفاده از این نرخ بهعنوان مبنای محاسبات — با اضافه کردن ریسک خاص پروژه — الزامی است.